دستگیره و قفل و یراق زاماک

زاماک چیست؟

خلاصه: زاماک ZAMAK مخفف چهار عنصر به نام‌های Zink (روی)، Aluminum (آلومینیوم)، Magnesium (منیزیم)، Kupffer (مس) بر مبنای زبان آلمانی است. آلیاژی است که در برابر زنگ زدگی و خوردگی مقاوم است و با اصطکاک، ضربه کمتر آسیب می‌بیند.

آلیاژ زاماک از چه عناصری تشکیل شده است؟

همانپونه گه گفته شد، نام زاماک (ZAMAK) برگرفته از نام آلمانی چهار عنصر اصلی تشکیل‌دهندهٔ آن است:

• روی (Zink): عنصر اصلی و پایه آلیاژ که بیش از ۹۰ درصد ترکیب را تشکیل می‌دهد و دلیل وزن مناسب قطعات است.
• آلومینیوم (Aluminium): عاملی که باعث افزایش استحکام و روان شدن مذاب برای ساخت قالب‌های دقیق می‌شود.
• منیزیم (Magnesium): ماده‌ای که سختی فلز را ارتقا داده و مقاومت آن را در برابر فرسایش بالا می‌برد.
• مس (Kupfer): به افزایش مقاومت در برابر ضربه، سایش و کشش کمک شایانی می‌کند.

ترکیب این ۴ عنصر، آلیاژی مهندسی‌شده پدید آورده است که: نه شکنندگی برخی فلزات ارزان را دارد و نه وزن سنگین و قیمت بسیار بالای فلزاتی همچون برنج خالص را به همراه می‌آورد.

مشخصات فلز زاماک

دلیل استفاده گسترده از این متریال در صنعت یراق‌آلات، ویژگی‌های فیزیکی و رفتاری بی‌نظیر آن است:

چگالی و وزن مطلوب (دانسیته): چگالی زاماک حدود ۶.۷ گرم بر سانتی‌متر مکعب است. این وزن مناسب باعث می‌شود وقتی دستگیره یا یراقی از جنس زاماک را در دست می‌گیرید، کاملاً حس توپر بودن، سنگینی و مرغوبیت یک کالای بادوام را احساس کنید.
شکل‌پذیری فوق‌العاده با روش دایکاست: نقطه ذوب زاماک حدود ۳۸۰ تا ۴۰۰ درجه سانتی‌گراد است. این دمای ذوب مناسب به تولیدکننده اجازه می‌دهد با روش ریخته‌گری تحت فشار (دایکاست)، ظریف‌ترین خطوط، طرح‌های ارگونومیک و مکانیزم‌های دقیق فنی را بدون کوچک‌ترین نقص، حباب یا پلیسه تولید کند.
آبکاری‌پذیری و چسبندگی رنگ بی‌نظیر: یکی از مهم‌ترین فاکتورها در یراق‌آلات دکوراتیو، ماندگاری رنگ است. سطح زاماک واکنش فوق‌العاده‌ای به انواع آبکاری از جمله پی‌وی‌دی (PVD)، کروم، نیکل، زیتونی، طلا و رنگ‌های پودری الکترواستاتیک (مانند مشکی مات) نشان می‌دهد؛ به طوری که لایه رنگ دچار پوسته‌شدن یا ریزش نخواهد شد.

آیا زاماک زنگ می‌زند؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌های خریداران در زمان خرید دستگیره و یراق برای سرویس بهداشتی، حمام یا مناطق مرطوب این است: آیا زاماک زنگ می‌زند؟

در پاسخ باید گفت: خیر، زاماک (مخصوصا گرید 3) در مقایسه با سایر آلیاژها، به این زودی دچار زنگ‌زدگی نمی‌شود. زاماک بر پایه فلز روی تولید شده و در ترکیب خود آهن ندارد؛ بنابراین حتی در مجاورت مداوم رطوبت نیز اکسید قرمز تولید نمی‌کند. علاوه بر ذات ضدزنگ این فلز، یک آبکاری استاندارد چندلایه روی یراق‌آلات زاماک، محافظتی قطعی در برابر هرگونه رطوبت، مواد شوینده ملایم و تعریق دست فراهم می‌آورد.

سایت jegan به عنوان مجموعه ساخت آلیاژ زاماک می‌گوید:

zamak remains one of the best choices for combating corrosion due to its inherent properties, the possibility of applying surface treatments, and its superior performance to other alloys under specific conditions.

ترجمه:

زاماک به دلیل ویژگی‌های ذاتی، امکان اجرای عملیات سطحی (آبکاری) و عملکرد برتر نسبت به سایر آلیاژها در شرایط خاص، همچنان یکی از بهترین گزینه‌ها برای مقابله با خوردگی محسوب می‌شود.»

کاربرد زاماک در ساخت انواع یراق‌آلات

اگر قصد خرید دستگیره درب، اتصالات کابینت یا قطعات فنی درب و پنجره را داشته باشید، قطعاً نام «زاماک» به گوشتان خورده است. فروشندگان و تولیدکنندگان مطرح بازار، محصولات ساخته‌شده از متریال زاماک را به عنوان گزینه‌هایی مقاوم، لوکس و باکیفیت به مشتریان پیشنهاد می‌کنند. اما فلز زاماک چیست و چه ویژگی‌هایی دارد که آن را به انتخاب اول تولیدکنندگان بزرگ یراق‌آلات تبدیل کرده است؟

وب سایت معتبر sc-herrajes از فروشندگان یراق آلات در اروپاست، در خصوص زاماک می‌گوید:

The material zamak has gained an important place in design and manufacturing for a simple reason: it combines strength, aesthetics and good price. It is increasingly common to find it in hardware and handles, decorative accessories and even costume jewelry.

ترجمه:

آلیاژ زاماک به دلیل یک ویژگی ساده اما مهم، جایگاه ویژه‌ای در صنعت طراحی و تولید پیدا کرده است: این ماده ترکیبی ایده‌آل از استحکام، زیبایی و قیمت مناسب است. امروزه استفاده از این آلیاژ در انواع یراق‌آلات و دستگیره‌ها، لوازم تزئینی و حتی زیورآلات روزبه‌روز رایج‌تر شده است.

برخلاف تصور اولیه که زاماک را تنها به دستگیره محدود می‌داند، این متریال ستون فقرات تولید قطعات ظریف، تحت‌فشار و دکوراتیو در این صنعت است:

۱. انواع دستگیره ساختمانی و کابینتی

دستگیره‌های درب چوبی (شامل مدل‌های پلاک و رزت)، دستگیره‌های ورودی ضد سرقت و دستگیره‌های کابینتی بیشترین سهم استفاده از زاماک را دارند. استحکام بالا مانع از شکستن یا خمیدگی اهرم در اثر استفاده مداوم در طول روز می‌شود.

۲. زاماک پنجره دوجداره

در صنعت پنجره‌های UPVC و آلومینیومی، قطعه‌ای فلزی با نام «زاماک پنجره» (یا زبانه قفل/کیپر) نقش آب‌بندی نهایی، قفل‌شدن لنگه به فریم و جلوگیری از نفوذ گردوغبار و هوا را ایفا می‌کند. مقاومت بالای زاماک در برابر سایش باعث می‌شود با باز و بسته شدن مکرر پنجره، قفل هرز نشود. همچنین اتصالات مولیون و کانکتورهای این پنجره‌ها اغلب از زاماک ساخته می‌شوند.

۳. لولاها و مکانیزم‌های حرکتی

همه‌ی انواع لولا لولاهای مخفی، لولاهای پنجره دوجداره و مفصل‌های گردان که وزن لنگه‌های سنگین را تحمل می‌کنند، نیاز به فلزی دارند که زیر بار مستمر خم نشود؛ متریال زاماک این استقامت بالا را بدون افزایش بی‌رویه ضخامت قطعه فراهم می‌کند.

۴. اتصالات و بست‌های کابینتی و مبلمان

پایه‌های مقاوم، بست‌های اتصال، گونیای فیکسچر و قفل‌های کمدی و ولوم‌ها نیز به دلیل چکش‌خواری و پایداری ابعادی، غالباً با آلیاژ زاماک تولید می‌گردند.

آیا زاماک همان سرب خشک است؟

گاهی در بازار سنتی به‌اشتباه اصطلاح «سرب خشک زاماک» به کار می‌رود؛ این یکی از مخرب‌ترین ابهامات ذهنی مشتریان است.

سرب خشک (آلیاژهای غیراستاندارد با درصد بالای سرب) بسیار ترد و شکننده است، وزن بسیار سنگینی دارد، برای سلامتی مضر است و در صورت وارد آمدن ضربه ناگهانی خرد می‌شود. در صورتیکه آلیاژ استاندارد زاماک، یک متریال مهندسی‌شده، کاملاً بهداشتی و بهینه‌شده بر پایه روی و آلومینیوم است که انعطاف‌پذیری و مقاومت به شکست آن چندین برابر سرب بوده و استانداردهای جهانی ایمنی و دوام را پاس می‌کند.

انواع گرید زاماک در یراق‌سازی (زاماک ۳ و زاماک ۵)

تولیدکنندگان حرفه‌ای از گریدهای مختلف این آلیاژ متناسب با کاربرد قطعه استفاده می‌کنند:

• زاماک ۳ (Zamak 3): محبوب‌ترین گرید در این صنعت؛ به دلیل صیقلی بودن سطح، روان‌بودن در قالب‌گیری و جذب فوق‌العاده لایه‌های آبکاری، بهترین انتخاب برای دستگیره درب، دستگیره کابینت و یراق‌آلات دکوراتیو است.
• زاماک ۵ (Zamak 5): به دلیل داشتن درصد مس بیشتر، سختی، استحکام کششی و مقاومت به سایش بالاتری دارد و انتخابی ایده‌آل برای قطعات متحرک قفل، لولاها و زاماک پنجره دوجداره به شمار می‌رود.

راهنمای تشخیص یراق‌آلات زاماک باکیفیت هنگام خرید

برای اطمینان از اصالت و کیفیت متریال در هنگام خرید به این سه فاکتور توجه کنید:

• وزن توپر: زاماک سنگین‌تر از آلومینیوم و سبکتر از آهن و سنگینی آن هنگام لمس کاملاً احساس می‌شود.
• یکدستی سطح و نبود درز: لبه‌ها، انحناها و زوایای دستگیره زاماک باید کاملاً صاف، بدون پلیسه و فاقد فرورفتگی یا حباب‌های زیر لایه آبکاری باشند.
• ثبات و ضخامت آبکاری: شفافیت رنگ و شفاف‌بودن بازتاب نور روی سطوح براق و مات نشان‌دهنده فرایند شست‌وشو و پوشش‌دهی اصولی آلیاژ است.

مقایسه یراق‌آلات زاماک با برنز و برنج و  آلومنیوم

۱. تنوع در طراحی و ارگونومی

• زاماک: این آلیاژ امکان اجرای طرح‌های کلاسیک و ارگونومیک با جزئیات سه‌بعدی پیچیده و ظریف را فراهم می‌کند. اگرچه از نظر طراحی در سطح مطلوبی قرار دارد، اما باید توجه داشت که این سطح از ظرافت در محصولی با قیمت گران عرضه می‌شود.
• برنز و برنج: هر دو متریال به‌طور سنتی برای اجرای طرح‌های کلاسیک و پرجزئیات ایده‌آل هستند. برنج به دلیل شکل‌پذیری بالا، برای حکاکی‌های ظریف و نقوش برجسته گزینه‌ای «متوسط‌قیمت» و در عین حال لوکس محسوب می‌شود. برنز نیز به دلیل اصالت ظاهری، انتخابی ماندگار برای قطعات دکوراتیو است.
• آلومینیوم: یراق‌آلات آلومینیومی به دلیل ماهیت فلز، فاقد درخشندگی هستند و بیشتر در فرم‌های مدرن و خطی کاربرد دارند. این آلیاژ برای پروژه‌هایی که به دنبال یک انتخاب اقتصادی هستند، گزینه‌ای بسیار مناسب است.

۲. ساختار قطعه و حس وزن (چگالی)

• زاماک: با وجود ساختار کاملاً توپر و سنگین، حس استحکام و کیفیت را به‌خوبی منتقل می‌کند. این وزن در کنار تکنولوژی تولید، تناسب مطلوبی میان فرم و ساختار ایجاد کرده است.
• برنز و برنج: این دو آلیاژ، سنگین‌ترین و باوقارترین متریال‌های یراق‌آلات هستند. ساختار سنگین آن‌ها، هنگام لمس توسط کاربر، بالاترین سطح از حس اصالت و لوکس بودن را القا می‌کند.
• آلومینیوم: ساختار این فلز سبک است. اگرچه این سبکی فشار وارده بر لولا و قفل را کاهش می‌دهد، اما از نظر انتقال حسِ «سنگینیِ لوکس»، در رده پایین‌تری نسبت به سایر متریال‌ها قرار می‌گیرد.

۳. دوام رنگ و مقاومت در برابر خوردگی

• زاماک: مقاومت این فلز در برابر خوردگی، وابسته به کیفیت آبکاری است. از آنجا که زاماک در برابر رطوبت آسیب‌پذیر است، سلامت لایه‌های نهایی آبکاری، تعیین‌کننده طول عمر قطعه در شرایط جوی است.
• برنز و برنج: این آلیاژها دارای مقاومت بالا در برابر خوردگی هستند. در برنز، اکسیداسیون سطحی به‌صورت پتینه‌ای طبیعی و ارزشمند ظاهر می‌شود؛ در برنج نیز مقاومت ذاتی فلز، نیاز به پوشش‌های محافظ را کاهش داده و ثبات درخشش آن را تضمین می‌کند.
• آلومینیوم: این متریال عالی‌ترین سطح مقاومت را در برابر خوردگی دارد. لایه اکسید آلومینیوم (به‌ویژه پس از فرآیند آنودایزینگ) یک سد نفوذناپذیر ایجاد می‌کند که آن را به گزینه‌ای بی‌رقیب برای محیط‌های مرطوب و شرایط جوی سخت تبدیل کرده است.